„Przecież kot musi się wybiegać”, „on zawsze wraca”, „całe życie wychodził i nic mu się nie stało” – to jedne z najczęstszych argumentów właścicieli kotów wychodzących.

Problem w tym, że swobodne wychodzenie bez nadzoru nie jest kotu potrzebne do szczęścia, a niesie ze sobą ryzyko, którego często nie dostrzegamy… dopóki któregoś dnia kot nie wróci.

I jest jeszcze druga strona tego problemu. Na naszych ulicach, działkach, osiedlach i terenach wiejskich już żyje ogromna liczba kotów wolno żyjących i bezdomnych. Dokładanie do tej populacji kolejnych kotów właścicielskich swobodnie przemieszczających się po okolicy nie pozostaje bez znaczenia.

Ile kotów wolno żyjących mamy w Polsce?

Tu trzeba powiedzieć coś bardzo ważnego: w Polsce nie istnieje dokładny, ogólnokrajowy spis kotów wolno żyjących.

Dostępne szacunki bardzo się od siebie różnią, między innymi dlatego, że jedne obejmują koty wolno żyjące, inne bezdomne, a jeszcze inne koty właścicielskie poruszające się swobodnie poza domem.

Lasy Państwowe przywoływały w przeszłości szacunek przekraczający 106 tysięcy kotów wolno żyjących, natomiast w materiałach prezentowanych w Sejmie w 2026 roku wskazywano na około 750 tysięcy bezdomnych kotów w Polsce. To nie są jednak te same kategorie zwierząt i tych wartości nie należy traktować jako jednego dokładnego „spisu kotów”. Pokazują natomiast skalę zjawiska: mówimy nie o tysiącach, lecz potencjalnie o setkach tysięcy kotów żyjących poza stałymi domami.

Problem jest również bardzo lokalny. W samym Wejherowie funkcjonuje program opieki nad kotami wolno żyjącymi obejmujący między innymi współpracę ze społecznymi opiekunami, dokarmianie, sterylizację i kastrację oraz przekazywanie budek dla kotów. Podobne działania prowadzą inne gminy naszego powiatu.

To oznacza, że kotów żyjących na zewnątrz już jest bardzo dużo.

Nie musimy zwiększać tej liczby kotami, które mają własny dom.

Kot właścicielski na ulicy nie różni się dla otoczenia od kota bezdomnego

Kiedy wypuszczamy kota bez nadzoru, z naszej perspektywy jest to „nasz Mruczek, który poszedł na spacer”.

Dla kierowcy jest po prostu kotem przebiegającym przez drogę.

Dla innego kota jest intruzem wchodzącym na jego terytorium.

Dla ptaka czy małego ssaka jest drapieżnikiem.

Dla osoby znajdującej kota kilka kilometrów od domu może być zwierzęciem bezdomnym.

A dla fundacji lub społecznego opiekuna może stać się kolejnym kotem, którego trzeba złapać, sprawdzić, czy ma właściciela, odczytać czip, ogłosić i zabezpieczyć.

Dlatego tak trudno jest ocenić rzeczywistą skalę bezdomności kotów. Wśród zwierząt widywanych na ulicach są zarówno koty rzeczywiście wolno żyjące, zagubione, porzucone, jak i takie, których właściciel po prostu pozwala im samodzielnie wychodzić.

„Mój kot zawsze wraca”

Do dnia, w którym nie wróci.

Kot nie rozumie zasad ruchu drogowego. Nie wie, że substancja znajdująca się na ziemi może być trucizną. Nie przewidzi spotkania z agresywnym psem. Nie rozpozna zatrutego gryzonia. Nie wie również, że otwarty garaż, piwnica czy samochód za chwilę zostaną zamknięte.

Badania dotyczące kotów swobodnie wychodzących wskazują na ryzyko między innymi wypadków komunikacyjnych, urazów podczas walk, zatruć oraz kontaktu z chorobami i pasożytami.

Wychodzący kot może również oddalić się znacznie bardziej, niż wydaje się jego właścicielowi. Obserwacje kotów wyposażonych w lokalizatory GPS pokazują, że korzystają one z przestrzeni znacznie wykraczającej poza własny ogród.

To, że kot wracał przez pięć czy dziesięć lat, nie oznacza, że kolejny spacer również zakończy się powrotem.

Jest jeszcze problem chorób

Każdy swobodnie wychodzący kot może kontaktować się z innymi kotami – również chorymi.

Walki oznaczają pogryzienia, ropnie i możliwość przenoszenia niektórych chorób zakaźnych. Dochodzi również kontakt z pasożytami oraz zanieczyszczonym środowiskiem.

Badania porównujące koty domowe i swobodnie wychodzące wykazują, że dostęp do środowiska zewnętrznego wiąże się ze zwiększonym ryzykiem kontaktu z pasożytami i patogenami.

Dotyczy to więc nie tylko kota, którego wypuszczamy. Po powrocie może mieć kontakt również z innymi zwierzętami w naszym domu.

„Ale przecież mój kot jest najedzony. On nie poluje”

Niestety pełna miska nie wyłącza instynktu łowieckiego.

Kot może polować niezależnie od tego, czy jest głodny.

I skala tego zjawiska potrafi być ogromna.

Polskie badanie dotyczące swobodnie przemieszczających się kotów na terenach rolniczych oszacowało, że koty występujące przy gospodarstwach mogą odpowiadać rocznie za śmierć ogromnej liczby małych ssaków i ptaków. Autorzy, ekstrapolując wyniki na gospodarstwa rolne w Polsce, uzyskali szacunki sięgające około 583 milionów zjadanych ssaków i 136 milionów ptaków rocznie. Są to szacunki modelowe dotyczące konkretnego środowiska wiejskiego, a nie liczby ofiar wszystkich kotów w Polsce, ale dobrze pokazują skalę potencjalnego wpływu swobodnie przemieszczających się kotów na przyrodę.

Co ważne, właściciel widzi tylko niewielką część zdobyczy przynoszonej przez kota do domu. Zwierzę może pozostawić lub zjeść zdobycz poza swoim domem.

Skoro mamy już tyle kotów wolno żyjących, po co dokładać kolejne?

To jedno z najważniejszych pytań.

W całej Polsce społeczni opiekunowie, organizacje i samorządy próbują ograniczać rozmnażanie się kotów żyjących na zewnątrz. Koty są łapane, kastrowane, leczone i – jeśli są rzeczywiście wolno żyjące – wypuszczane ponownie w miejscu bytowania.

W Wejherowie również prowadzone są takie działania.

A obok tych kotów każdego dnia po ulicach spacerują kolejne – mające swoich właścicieli.

Jeżeli kot właścicielski nie jest wykastrowany, konsekwencje są oczywiste: może przyczynić się do narodzin kolejnych miotów.

Jeżeli jest wykastrowany, nadal konkuruje o teren i zasoby, może wdawać się w walki oraz polować.

Dlatego odpowiedzialność za ograniczenie liczby kotów przebywających bez kontroli na zewnątrz zaczyna się również w naszych własnych domach.

Czy kot niewychodzący jest nieszczęśliwy?

Nie musi być.

Dom nie powinien być dla kota czterema pustymi ścianami. Powinien być jego terytorium.

Kot potrzebuje możliwości wspinania się, obserwowania otoczenia, polowania poprzez zabawę, eksplorowania, drapania, odpoczynku w bezpiecznych miejscach oraz kontaktu z opiekunem.

Bezpieczny kontakt ze światem zewnętrznym również jest możliwy. Możemy zapewnić kotu:

• zabezpieczony siatką balkon lub taras,
• wolierę albo tzw. catio,
• odpowiednio zabezpieczony ogród,
• nie zalecamy ale jeżeli już chcemy to spacery w dobrze dopasowanych szelkach, jeśli kot je akceptuje,
• wysokie drapaki, półki i miejsca obserwacyjne przy oknach,
• codzienną zabawę imitującą polowanie,
• zabawki i karmienie wymagające aktywności oraz poszukiwania.

To nie jest odbieranie kotu wolności.

To zapewnienie mu bezpiecznej przestrzeni do realizowania naturalnych potrzeb.

Wolność bez granic czy bezpieczeństwo?

Kot domowy nie rozumie zagrożeń, które stworzył człowiek.

Samochody, trucizny, środki chemiczne, studzienki, garaże, maszyny, agresja człowieka czy ruchliwe drogi nie są elementami środowiska, do których przygotowała go ewolucja.

Dlatego decyzja o wypuszczeniu kota nie jest wyborem pomiędzy „szczęśliwym kotem na wolności” a „nieszczęśliwym kotem zamkniętym w domu”.

Prawdziwy wybór brzmi:

niekontrolowane środowisko pełne zagrożeń albo bezpieczne środowisko stworzone tak, aby kot mógł realizować swoje potrzeby.

Każdy kot, który ma dom, powinien mieć również dokąd wrócić

W Misiulkowie chcemy pomagać kotom, które tego domu nie mają.

Kociakom urodzonym na działkach. Kotom żyjącym w koloniach. Zwierzętom porzuconym, zagubionym, chorym i rannym.

I właśnie dlatego prosimy właścicieli kotów:

nie zwiększajmy liczby zwierząt, które każdego dnia przemieszczają się bez kontroli po naszych ulicach.

Zabezpieczajmy balkony i okna. Kastrujmy. Czipujmy. Zapewniajmy kotom dobrą przestrzeń i zajęcie.

A jeżeli chcemy pokazać im świat – róbmy to bezpiecznie.

Bo najlepszy spacer kota to taki, po którym nie musimy zastanawiać się:

„Dlaczego jeszcze nie wrócił?”